16 Kasım 2026 PazartesiRSS

Teknik

systemd Servis ve Timer Yazma Rehberi: cron'a Modern Alternatif

Aziz Özdemiroğlu

Bir betiği sunucuda sürekli çalıştırmak için nohup ile arka plana atmak, zamanlanmış işler için de cron'a satır eklemek hâlâ yaygın. Ama modern Linux dağıtımlarının neredeyse tamamı systemd kullanıyor ve systemd bu iki işi çok daha güvenilir yapıyor: çöken servisi yeniden başlatıyor, günlükleri topluyor, kaynakları sınırlıyor ve kaçırılan zamanlanmış işleri telafi ediyor. Bu rehberde sıfırdan servis ve timer birimi yazmayı, güvenlik sertleştirmesini ve hata ayıklamayı anlatıyoruz.

Kısaca

  • Service birimi (.service), bir sürecin nasıl başlatılacağını, kimle çalışacağını ve çökünce ne olacağını tanımlar.
  • Timer birimi (.timer), cron'un modern karşılığıdır. Persistent=true ile sunucu kapalıyken kaçırılan çalıştırmaları açılışta telafi eder.
  • Değişiklikten sonra her zaman systemctl daemon-reload. Günlükler için journalctl -u birim.
  • Sertleştirme: User=, NoNewPrivileges, ProtectSystem=strict, PrivateTmp gibi birkaç satırla servisin saldırı yüzeyi ciddi şekilde daralır.
  • systemd-analyze security birim sertleştirme puanını gösterir.

Birim dosyaları nerede durur?

Konum Kullanım
/etc/systemd/system/ Yönetici tarafından yazılan birimler (buraya yazın)
/usr/lib/systemd/system/ veya /lib/systemd/system/ Paketlerle gelen birimler (değiştirmeyin)
/etc/systemd/system/<birim>.d/*.conf Paket birimlerini geçersiz kılan parçalar (drop-in)
~/.config/systemd/user/ Kullanıcı servisleri (systemctl --user)

Paketle gelen bir birimi değiştirmek için systemctl edit nginx komutu otomatik olarak bir drop-in dosyası açar; ana dosyaya dokunmayın.

Örnek 1: Uzun süre çalışan bir servis

Bir Node.js uygulamasını servis olarak çalıştıralım:

# /etc/systemd/system/blog-api.service
[Unit]
Description=Blog API servisi
Documentation=https://ornek.com/docs
After=network-online.target postgresql.service
Wants=network-online.target

[Service]
Type=simple
User=blogapi
Group=blogapi
WorkingDirectory=/opt/blog-api
EnvironmentFile=/etc/blog-api/env
ExecStart=/usr/bin/node /opt/blog-api/server.js
Restart=on-failure
RestartSec=5s
# Ardışık çökmelerde sonsuz döngüyü sınırla
StartLimitIntervalSec=300
StartLimitBurst=5

# Kaynak sınırları
MemoryMax=512M
CPUQuota=150%

[Install]
WantedBy=multi-user.target
sudo useradd --system --no-create-home --shell /usr/sbin/nologin blogapi
sudo systemctl daemon-reload
sudo systemctl enable --now blog-api
systemctl status blog-api
journalctl -u blog-api -f          # canlı günlük

StartLimitIntervalSec ve StartLimitBurst resmi olarak [Unit] bölümüne aittir. Bazı systemd sürümleri [Service] içinde de kabul eder, ama taşınabilirlik için [Unit]'e yazmak daha doğrudur.

Önemli Type= değerleri

Type Ne zaman
simple Süreç ön planda çalışır ve çatallanmaz (çoğu modern uygulama)
exec simple gibi, ama ikili dosya gerçekten başlatılınca "başladı" sayılır
forking Eski tarz, kendini arka plana atan daemon'lar (PIDFile= ile)
oneshot Bir kez çalışıp biten işler (timer'larla birlikte)
notify Uygulama hazır olduğunu sd_notify ile bildirir

Restart= seçenekleri

Değer Yeniden başlatır
no Hiçbir zaman
on-failure Sıfır olmayan çıkış kodu, sinyal, zaman aşımı (önerilen)
always Her durumda, temiz çıkışta bile

Örnek 2: cron yerine timer

Her gece 03:15'te veritabanı yedeği alan bir iş:

# /etc/systemd/system/db-yedek.service
[Unit]
Description=Veritabanı yedeği

[Service]
Type=oneshot
User=yedek
ExecStart=/usr/local/bin/db-yedek.sh
Nice=10
IOSchedulingClass=idle
# /etc/systemd/system/db-yedek.timer
[Unit]
Description=Gecelik veritabanı yedeği

[Timer]
OnCalendar=*-*-* 03:15:00
RandomizedDelaySec=10min
Persistent=true

[Install]
WantedBy=timers.target
sudo systemctl daemon-reload
sudo systemctl enable --now db-yedek.timer
systemctl list-timers --all            # sıradaki ve son çalıştırmalar
sudo systemctl start db-yedek.service  # elle test

OnCalendar örnekleri

İfade Anlamı
hourly Her saat başı
daily Her gün 00:00
Mon..Fri 08:30 Hafta içi her gün 08:30
*-*-01 04:00 Her ayın 1'i 04:00
*:0/15 Her 15 dakikada bir

İfadeyi denemek için:

systemd-analyze calendar "Mon..Fri 08:30" --iterations=3

Timer'ın cron'a göre avantajları

Özellik cron systemd timer
Kaçırılan çalıştırmayı telafi Hayır (anacron hariç) Persistent=true
Günlükler Ayrı yapılandırma gerekir journalctl -u ile otomatik
Aynı anda çift çalışmayı önleme Elle kilit gerekir Servis zaten çalışıyorsa yeniden başlatılmaz
Kaynak sınırlama Yok MemoryMax, CPUQuota, Nice
Rastgele gecikme (sürü etkisini önleme) Yok RandomizedDelaySec
Bağımlılık Yok After=, Requires=

Güvenlik sertleştirmesi

Bir servisin ihtiyacı olmayan yetkileri elinden almak, olası bir istismarın etkisini sınırlar. Çoğu web uygulaması için güvenli bir başlangıç:

[Service]
NoNewPrivileges=true
ProtectSystem=strict
ProtectHome=true
PrivateTmp=true
PrivateDevices=true
ProtectKernelTunables=true
ProtectKernelModules=true
ProtectControlGroups=true
RestrictSUIDSGID=true
LockPersonality=true
RestrictAddressFamilies=AF_INET AF_INET6 AF_UNIX
ReadWritePaths=/var/lib/blog-api /var/log/blog-api
CapabilityBoundingSet=
Ayar Etkisi
ProtectSystem=strict Tüm dosya sistemi salt okunur; yazılabilir yollar ReadWritePaths ile açılır
ProtectHome=true /home, /root erişilemez
PrivateTmp=true Servise özel /tmp
NoNewPrivileges=true setuid ile yetki yükseltme engellenir
CapabilityBoundingSet= (boş) Tüm Linux yetenekleri (capabilities) kaldırılır

80/443 gibi ayrıcalıklı porta bağlanması gerekiyorsa yalnızca AmbientCapabilities=CAP_NET_BIND_SERVICE ve CapabilityBoundingSet=CAP_NET_BIND_SERVICE ekleyin.

Sertleştirme düzeyini ölçmek için:

systemd-analyze security blog-api.service

Çıktıdaki puan (0 = en güvenli, 10 = en açık) ve madde madde öneriler, hangi ayarı eklemeniz gerektiğini gösterir. Her eklemeden sonra servisin hâlâ çalıştığını test edin.

Hata ayıklama

systemctl status blog-api                    # durum, son günlük satırları, çıkış kodu
journalctl -u blog-api -b --no-pager         # bu açılıştan beri tüm günlükler
journalctl -u blog-api --since "10 min ago"  # zaman aralığı
systemd-analyze verify /etc/systemd/system/blog-api.service   # sözdizimi kontrolü
systemctl cat blog-api                       # drop-in'ler dahil geçerli birim
systemctl show blog-api -p MainPID -p MemoryCurrent -p NRestarts
Belirti Olası neden
status=203/EXEC ExecStart yolu yanlış veya dosya çalıştırılamaz
status=217/USER User= ile belirtilen kullanıcı yok
start-limit-hit Çok hızlı ardışık çökmeler; systemctl reset-failed ve nedeni düzeltin
Değişiklik etkisiz daemon-reload unutuldu
Ortam değişkenleri yok systemd kullanıcının kabuk profilini okumaz; Environment= / EnvironmentFile= kullanın

Kontrol listesi

  • Birim /etc/systemd/system/ altında, paket birimleri drop-in ile değiştirildi
  • Servis ayrı bir sistem kullanıcısıyla çalışıyor
  • Restart=on-failure ve başlatma sınırları tanımlı
  • Sırlar EnvironmentFile içinde ve dosya izinleri 600
  • Bellek/CPU sınırları belirlendi
  • systemd-analyze security puanı iyileştirildi
  • cron işleri timer'a taşındı, Persistent=true ayarlandı
  • systemctl list-timers çıktısı düzenli kontrol ediliyor

Sonuç

systemd birimleri, "arka planda bir şekilde çalışan" betikleri izlenebilir, kendini toparlayan ve sınırlandırılmış servislere dönüştürür. Bir servis dosyası ve bir timer dosyası yazmayı bir kez öğrendiğinizde, nohup ve cron satırlarına geri dönmek istemeyeceksiniz. Sertleştirme seçenekleriyle de birkaç satırda ciddi bir güvenlik kazancı elde edersiniz.

Kaynaklar

#Linux#Sertleştirme#systemd#systemd timer#cron#Sunucu Yönetimi

Benzer Yazılar