systemd Servis ve Timer Yazma Rehberi: cron'a Modern Alternatif
Aziz Özdemiroğlu

Bir betiği sunucuda sürekli çalıştırmak için nohup ile arka plana atmak, zamanlanmış işler için de cron'a satır eklemek hâlâ yaygın. Ama modern Linux dağıtımlarının neredeyse tamamı systemd kullanıyor ve systemd bu iki işi çok daha güvenilir yapıyor: çöken servisi yeniden başlatıyor, günlükleri topluyor, kaynakları sınırlıyor ve kaçırılan zamanlanmış işleri telafi ediyor. Bu rehberde sıfırdan servis ve timer birimi yazmayı, güvenlik sertleştirmesini ve hata ayıklamayı anlatıyoruz.
Kısaca
- Service birimi (
.service), bir sürecin nasıl başlatılacağını, kimle çalışacağını ve çökünce ne olacağını tanımlar. - Timer birimi (
.timer), cron'un modern karşılığıdır.Persistent=trueile sunucu kapalıyken kaçırılan çalıştırmaları açılışta telafi eder. - Değişiklikten sonra her zaman
systemctl daemon-reload. Günlükler içinjournalctl -u birim. - Sertleştirme:
User=,NoNewPrivileges,ProtectSystem=strict,PrivateTmpgibi birkaç satırla servisin saldırı yüzeyi ciddi şekilde daralır. systemd-analyze security birimsertleştirme puanını gösterir.
Birim dosyaları nerede durur?
| Konum | Kullanım |
|---|---|
/etc/systemd/system/ |
Yönetici tarafından yazılan birimler (buraya yazın) |
/usr/lib/systemd/system/ veya /lib/systemd/system/ |
Paketlerle gelen birimler (değiştirmeyin) |
/etc/systemd/system/<birim>.d/*.conf |
Paket birimlerini geçersiz kılan parçalar (drop-in) |
~/.config/systemd/user/ |
Kullanıcı servisleri (systemctl --user) |
Paketle gelen bir birimi değiştirmek için systemctl edit nginx komutu otomatik olarak bir drop-in dosyası açar; ana dosyaya dokunmayın.
Örnek 1: Uzun süre çalışan bir servis
Bir Node.js uygulamasını servis olarak çalıştıralım:
# /etc/systemd/system/blog-api.service
[Unit]
Description=Blog API servisi
Documentation=https://ornek.com/docs
After=network-online.target postgresql.service
Wants=network-online.target
[Service]
Type=simple
User=blogapi
Group=blogapi
WorkingDirectory=/opt/blog-api
EnvironmentFile=/etc/blog-api/env
ExecStart=/usr/bin/node /opt/blog-api/server.js
Restart=on-failure
RestartSec=5s
# Ardışık çökmelerde sonsuz döngüyü sınırla
StartLimitIntervalSec=300
StartLimitBurst=5
# Kaynak sınırları
MemoryMax=512M
CPUQuota=150%
[Install]
WantedBy=multi-user.target
sudo useradd --system --no-create-home --shell /usr/sbin/nologin blogapi
sudo systemctl daemon-reload
sudo systemctl enable --now blog-api
systemctl status blog-api
journalctl -u blog-api -f # canlı günlük
StartLimitIntervalSecveStartLimitBurstresmi olarak[Unit]bölümüne aittir. Bazı systemd sürümleri[Service]içinde de kabul eder, ama taşınabilirlik için[Unit]'e yazmak daha doğrudur.
Önemli Type= değerleri
| Type | Ne zaman |
|---|---|
simple |
Süreç ön planda çalışır ve çatallanmaz (çoğu modern uygulama) |
exec |
simple gibi, ama ikili dosya gerçekten başlatılınca "başladı" sayılır |
forking |
Eski tarz, kendini arka plana atan daemon'lar (PIDFile= ile) |
oneshot |
Bir kez çalışıp biten işler (timer'larla birlikte) |
notify |
Uygulama hazır olduğunu sd_notify ile bildirir |
Restart= seçenekleri
| Değer | Yeniden başlatır |
|---|---|
no |
Hiçbir zaman |
on-failure |
Sıfır olmayan çıkış kodu, sinyal, zaman aşımı (önerilen) |
always |
Her durumda, temiz çıkışta bile |
Örnek 2: cron yerine timer
Her gece 03:15'te veritabanı yedeği alan bir iş:
# /etc/systemd/system/db-yedek.service
[Unit]
Description=Veritabanı yedeği
[Service]
Type=oneshot
User=yedek
ExecStart=/usr/local/bin/db-yedek.sh
Nice=10
IOSchedulingClass=idle
# /etc/systemd/system/db-yedek.timer
[Unit]
Description=Gecelik veritabanı yedeği
[Timer]
OnCalendar=*-*-* 03:15:00
RandomizedDelaySec=10min
Persistent=true
[Install]
WantedBy=timers.target
sudo systemctl daemon-reload
sudo systemctl enable --now db-yedek.timer
systemctl list-timers --all # sıradaki ve son çalıştırmalar
sudo systemctl start db-yedek.service # elle test
OnCalendar örnekleri
| İfade | Anlamı |
|---|---|
hourly |
Her saat başı |
daily |
Her gün 00:00 |
Mon..Fri 08:30 |
Hafta içi her gün 08:30 |
*-*-01 04:00 |
Her ayın 1'i 04:00 |
*:0/15 |
Her 15 dakikada bir |
İfadeyi denemek için:
systemd-analyze calendar "Mon..Fri 08:30" --iterations=3
Timer'ın cron'a göre avantajları
| Özellik | cron | systemd timer |
|---|---|---|
| Kaçırılan çalıştırmayı telafi | Hayır (anacron hariç) | Persistent=true |
| Günlükler | Ayrı yapılandırma gerekir | journalctl -u ile otomatik |
| Aynı anda çift çalışmayı önleme | Elle kilit gerekir | Servis zaten çalışıyorsa yeniden başlatılmaz |
| Kaynak sınırlama | Yok | MemoryMax, CPUQuota, Nice |
| Rastgele gecikme (sürü etkisini önleme) | Yok | RandomizedDelaySec |
| Bağımlılık | Yok | After=, Requires= |
Güvenlik sertleştirmesi
Bir servisin ihtiyacı olmayan yetkileri elinden almak, olası bir istismarın etkisini sınırlar. Çoğu web uygulaması için güvenli bir başlangıç:
[Service]
NoNewPrivileges=true
ProtectSystem=strict
ProtectHome=true
PrivateTmp=true
PrivateDevices=true
ProtectKernelTunables=true
ProtectKernelModules=true
ProtectControlGroups=true
RestrictSUIDSGID=true
LockPersonality=true
RestrictAddressFamilies=AF_INET AF_INET6 AF_UNIX
ReadWritePaths=/var/lib/blog-api /var/log/blog-api
CapabilityBoundingSet=
| Ayar | Etkisi |
|---|---|
ProtectSystem=strict |
Tüm dosya sistemi salt okunur; yazılabilir yollar ReadWritePaths ile açılır |
ProtectHome=true |
/home, /root erişilemez |
PrivateTmp=true |
Servise özel /tmp |
NoNewPrivileges=true |
setuid ile yetki yükseltme engellenir |
CapabilityBoundingSet= (boş) |
Tüm Linux yetenekleri (capabilities) kaldırılır |
80/443 gibi ayrıcalıklı porta bağlanması gerekiyorsa yalnızca AmbientCapabilities=CAP_NET_BIND_SERVICE ve CapabilityBoundingSet=CAP_NET_BIND_SERVICE ekleyin.
Sertleştirme düzeyini ölçmek için:
systemd-analyze security blog-api.service
Çıktıdaki puan (0 = en güvenli, 10 = en açık) ve madde madde öneriler, hangi ayarı eklemeniz gerektiğini gösterir. Her eklemeden sonra servisin hâlâ çalıştığını test edin.
Hata ayıklama
systemctl status blog-api # durum, son günlük satırları, çıkış kodu
journalctl -u blog-api -b --no-pager # bu açılıştan beri tüm günlükler
journalctl -u blog-api --since "10 min ago" # zaman aralığı
systemd-analyze verify /etc/systemd/system/blog-api.service # sözdizimi kontrolü
systemctl cat blog-api # drop-in'ler dahil geçerli birim
systemctl show blog-api -p MainPID -p MemoryCurrent -p NRestarts
| Belirti | Olası neden |
|---|---|
status=203/EXEC |
ExecStart yolu yanlış veya dosya çalıştırılamaz |
status=217/USER |
User= ile belirtilen kullanıcı yok |
start-limit-hit |
Çok hızlı ardışık çökmeler; systemctl reset-failed ve nedeni düzeltin |
| Değişiklik etkisiz | daemon-reload unutuldu |
| Ortam değişkenleri yok | systemd kullanıcının kabuk profilini okumaz; Environment= / EnvironmentFile= kullanın |
Kontrol listesi
- Birim
/etc/systemd/system/altında, paket birimleri drop-in ile değiştirildi - Servis ayrı bir sistem kullanıcısıyla çalışıyor
-
Restart=on-failureve başlatma sınırları tanımlı - Sırlar
EnvironmentFileiçinde ve dosya izinleri 600 - Bellek/CPU sınırları belirlendi
-
systemd-analyze securitypuanı iyileştirildi - cron işleri timer'a taşındı,
Persistent=trueayarlandı -
systemctl list-timersçıktısı düzenli kontrol ediliyor
Sonuç
systemd birimleri, "arka planda bir şekilde çalışan" betikleri izlenebilir, kendini toparlayan ve sınırlandırılmış servislere dönüştürür. Bir servis dosyası ve bir timer dosyası yazmayı bir kez öğrendiğinizde, nohup ve cron satırlarına geri dönmek istemeyeceksiniz. Sertleştirme seçenekleriyle de birkaç satırda ciddi bir güvenlik kazancı elde edersiniz.
Kaynaklar
#Linux#Sertleştirme#systemd#systemd timer#cron#Sunucu Yönetimi




